Układ podwzgórzowo-przysadkowy

Jeśli wydzielanie hormonu tropowego przez przysadkę zwiększa się, to wydzielanie specyficznych hormonów „narządu końcowego” zwiększa się również zmniejszenie wydzielania hormonu tropowego powoduje zmniejszenie wydzielania hormonu przez „narząd końcowy”. Istnieje także odwrotna zależność, ponieważ zwiększone wydzielanie hormonów przez „narząd końcowy” hamuje wydzielanie hormonu tropowego. Na tej zasadzie opiera się fizjologiczna regulacja wydzielania przysadki, określana jako „sprzężenie zwrotne”. Mechanizm tej autoregulacji może być zaburzony przez proces chorobowy lub przez podanie egzogennego hormonu. Rycina 150 przedstawia zależność między przysadką a narządem końcowym na przykładzie kory nadnerczy.

Układ podwzgórzowo-przysadkowy. Opisany wyżej system „sprzężenia zwrotnego” nie jest jedynym mechanizmem regulującym wydzielanie przysadki. Gruczoł ten nie jest – jak to dawniej uważano – „dyrygentem” innych gruczołów dokrewnych, a znajduje się pod ścisłą kontrolą podwzgórza. Anatomiczna lokalizacja przysadki nie jest więc przypadkowa. Łączą ją z podwzgórzem szlaki neuralne (głównie do płata tylnego) i sieć naczyń wrotnych przysadki zaczynających się w okolicy guza popielatego i kończących w sinusoidach płata przedniego. Przez naczynia te docierają do przedniego płata przysadki czynniki neuro- humoralne z podwzgórza. Są to polipeptydy posiadające zdolność uwalniania przysadkowych hormonów tropowych. Jeden z tych polipeptydów, pobudzających wydzielanie kory nadnerczy tylko przy zachowanej przysadce, został nazwany „czynnikiem uwalniającym ACTH” – CRF (Corticotrophin Releasing Fac- tor).

Wydzielanie CRF zależy od bodźców nerwowych docierających z nadrzędnych ośrodków układu nerwowego, które można zablokować morfiną. Znane są także inne „czynniki uwalniające”, jak TRF (czynnik uwalniający TSH) czy SRF (czynnik uwalniający hormon wzrostu).

Leave a Reply